Veel inheemse godsdiensten kennen inderdaad nauwelijks een geloofsstructuur en bij bepaalde oosterse godsdiensten, zoals Zen-boeddhisme en Hindu Bhakti, worden dogmatische beginselen beschouwd als bijkomstigheden en zelfs als een belemmering ervaren voor de eigenlijke geloofsbeleving. Bovendien, hoe kan iemand het godsdienstige aspect van het Theravada-boeddhisme en het jainisme ontkennen, die beide geen Opperwezen kennen maar wel vijf eeuwen ouder zijn dan het christendom? En wat te zeggen van de vele hindoe-sekten, die talrijke goden kennen, maar deze duidelijk ondergeschikt maken aan het uiteindelijke doel: de vereniging van het ’Zelf’ met het ’Absolute’? Of van het taoïsme, dat niet kan worden gedefinieerd, maar slechts ’waargenomen’, of het confucianisme, waarbij karakter het doel is en wijsheid de weg daarheen?
Hedendaagse godsdienstwetenschappers zijn het er inmiddels over eens dat de toetssteen voor godsdienst objectief moet zijn, en niet kan worden gebaseerd op begrippen die zijn ontleend aan een bepaalde religieuze traditie. Uitgaan van een definitie waaruit vooroordelen spreken ten opzichte van welke godsdienstige traditie dan ook, is discriminerend en is in het verleden de oorzaak geweest van uiteenlopende vormen van godsdienstvervolging. Daarom hebben de deskundigen hun criteria aangepast en zijn uitgekomen op wat professor Bryan Wilson, emeritus hoogleraar in de sociologie aan de Universiteit van Oxford “ethisch neutrale definities” van godsdienst noemt en die bestaan uit “elementen die een religie vormen, ongeacht de inhoud van het geloof, de aard van beoefening of de formele status van de functionarissen”. Op deze manier kunnen het geloof en de gebruiken van een godsdienst op een rechtvaardige en onbevooroordeelde manier worden verklaard.
Er zijn nog steeds veel verschillende manieren om een definitie van godsdienst te geven. De laatste jaren bestaat de neiging om godsdiensten te analyseren aan de hand van ’vergelijkende godsdienstwetenschap’, waarbij het begrip godsdienst wordt benaderd op basis van vergelijkende elementen uit de diverse culturen. Deze benadering en het kader waarin die is ontwikkeld wordt nu besproken.
